Cystersi - informacje turystyczno-historyczne
Wanda, co nie chciała Niemca
Na wschód od starego miasta Krakowa znajduje się jedna z najmłodszych dzielnic Krakowa - Nowa Huta, którą zaczęto budować w roku 1949. Nowa Huta nierozerwalnie wiąże się z kombinatem metalurgicznym. Nowa Huta zbudowana została na terenach wiosek, które otaczały Kraków. Jedną z tych wiosek była Mogiła, której część została wcielona do Nowej Huty jako jedno z osiedli. Nazwa wioski Mogiła sięga początkami wczesnego Średniowiecza i występuje w najwcześniejszych dokumentach klasztoru mogilskiego. Nazwa ta wiąże się z legendą, która to mówi, że w pobliżu wsi znajdowała się mogiła Wandy, córki Kraka. Po śmierci ojca starał się o jej rękę niemiecki książę, który w posagu chciał dostać bogatą ziemię krakowską. Wanda, bojąc się, że jej odmowa spowoduje najazd rozwścieczonego Rytygiera na jej kraj, wolała ponieść śmierć w nurtach Wisły, nad którą znajdowała się wieś Mogiła, niż poślubić Niemca. Okoliczni mieszkańcy z wdzięczności usypali na jej mogile kopiec, który najprawdopodobniej pochodzi z przełomu VII i VIII wieku. Do czasów obecnych jest znany jako Kopiec Wandy.
Zakon cystersów
Właśnie we wsi Mogiła pod Krakowem został wzniesiony klasztor cystersów. Swój niebywały rozwój zawdzięczają cystersi, podobnie jak benedyktyni, św. Bernardowi. Klasztor w Mogile został zbudowany jako jeden z pierwszych, w sumie w Polsce cystersi zbudowali prawie 30 klasztorów, nie wliczając w to kościołów parafialnych, których również wybudowali wiele.
Za panowania Leszka Białego biskup krakowski Iwo Odrowąż w 1218 roku sprowadził do swoich posiadłości cystersów. Najpierw osiedlili się oni koło Słomnik, gdzie wybudowali kościół parafialny. Ale w 1222 roku przenieśli się do wsi Mogiła, w której to zagospodarowali się na dobre. Swój pobyt rozpoczęli od prac gospodarczych. Uporządkowali rozlewiska, osuszali ziemię i zamieniali ją w pola uprawne. Nowa lokalizacja klasztoru była jak najbardziej zgodna z przepisami reguł zakonnych, o których w dokumentach możemy przeczytać tak:
A klasztor tak ma być zbudowany, żeby na miejscu miał wodę, młyny, ogród, piekarnie i rozmaite rzemiosła. Obowiązki zaś na zewnątrz klasztoru winny być tak zorganizowane, by zakonnicy mieli czas na służbę Bożą i pracę w skryptorium.
To właśnie dzięki wytężonej pracy zakonników powstał w Mogile klasztor, a przy nim świątynia.